SIPRI-ի 2025 թվականի տվյալները ցույց են տալիս, որ Հայաստանը և Ադրբեջանը իրենց տնտեսությունների զգալի մասն են ուղղում պաշտպանությանը՝ դասվելով աշխարհում առավել անվտանգության վրա կենտրոնացած պետությունների շարքում։ Ադրբեջանը զբաղեցնում է 6-րդ տեղը աշխարհում՝ ռազմական ծախսերը կազմելով ՀՆԱ-ի 6.5%, իսկ Հայաստանը՝ 7-րդ տեղը՝ 6.1%։ Երկու երկրներն էլ գտնվում են ռազմական բեռի ամենաբարձր ցուցանիշ ունեցող տասը երկրների շարքում։
Չնայած հարաբերական այս նմանությանը, երկրների պաշտպանական մոտեցումները էապես տարբերվում են։ Ադրբեջանը ոչ միայն պահպանում է բարձր ռազմական ծախսերի մակարդակը, այլև 2025 թվականին գրանցել է ռազմական բեռի ամենախոշոր աճերից մեկը աշխարհում, ինչը վկայում է պաշտպանության ոլորտի շարունակական առաջնահերթության և ընդլայնման մասին։ Սա արտացոլում է նրա ռազմավարությունը՝ ուղղված ռազմական կարողությունների մեծացմանը և տարածաշրջանային ռազմական գերակայության ամրապնդմանը։ Հայաստանը, հակառակը, իրականացնում է նպատակային պաշտպանական բարեփոխումներ՝ ուղղված զսպման կարողությունների ուժեղացմանը հնարավոր ագրեսիայի դեմ։
Ադրբեջանի ավելի մեծ տնտեսական ներուժը նշանակում է, որ համադրելի տոկոսային ցուցանիշները վերածվում են զգալիորեն ավելի մեծ բացարձակ ռազմական ծախսերի։ Սա հնարավորություն է տալիս շարունակական ներդրումներ կատարել հարձակողական կարողությունների, ուժի պրոյեկցիայի և տեխնոլոգիական արդիականացման մեջ՝ ամրապնդելով նրա կարողությունը կիրառելու հարկադրանքի վրա հիմնված մոտեցումներ։
Հայաստանի դեպքում ծախսերը ուղղված են պաշտպանական կարողությունների վերականգնմանը և զսպման զարգացմանը 2020 թվականի պատերազմից հետո և հաջորդած անվտանգային ճգնաժամերի պայմաններում։ Նպատակը ոչ թե համաչափ մրցակցությունն է, այլ հնարավոր ագրեսիայի գինը բարձրացնելը և խոցելիությունը նվազեցնելը անհամաչափ միջավայրում։
Արդյունքում ձևավորվում է ոչ թե ռազմական հավասարակշռություն, այլ անհամաչափ կառուցվածք՝ հիմնված հարկադրանքի և զսպման փոխազդեցության վրա։ Ադրբեջանի ռազմական ընդլայնումը ծառայում է ճնշման և լծակների ռազմավարությանը, մինչդեռ Հայաստանի պաշտպանական ծախսերը հանդիսանում են պատասխան՝ ուղղված հետագա էսկալացիայի կանխմանը։ Այս համատեքստում երկու կողմերի բարձր ռազմական ծախսերը արտացոլում են տարբերվող պաշտպանական մոտեցումներ անհավասար ուժային բալանսի պայմաններում, այլ ոչ թե դասական իմաստով համաչափ «զենքի մրցավազք»։
Չնայած 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում ձեռք բերված խաղաղության գործարքին, որը միջնորդվել է Դոնալդ Թրամփի կողմից, այս միտումները ցույց են տալիս, որ Ադրբեջանը շարունակում է ապավինել ռազմական առավելությանը որպես բանակցային լծակի։ Խաղաղության համաձայնագիրը շարունակում է չստորագրված մնալ, իսկ սահմանների սահմանազատման և սահմանագծման գործընթացը էական առաջընթաց չի գրանցել 2024 թվականին իրականացված առաջին՝ մոտ 12 կմ հատվածից հետո։ Ադրբեջանը ներկայացնում է Ռուսաստանից և Իրանից բխող ռազմական սպառնալիքների մասին թեզեր, այն դեպքում, երբ վերջին շրջանում նկատվում է Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների որոշակի հաշտեցում և մերձեցում, ինչպես նաև Իրանի վերաբերյալ աջակցող հայտարարություններ, ինչը հակասական է դարձնում այդ սպառնալիքային հռետորաբանությունը։
